Akdeniz'i gözünüzün önüne getirin... Sonra yavaşça, Akdeniz'in doğu kesimine ilerleyin... Yukarı doğru açılan delta ovası Çukurova'dır... Çukurova, Türkiye'nin en geniş ovasıdır... Çocukluk günlerinde aynı mahalleyi paylaştığımız Yaşar Kemal'den dinlediğim Çukurova'yı bir ilçe sanıyordum. Çukurova'nın neresi olduğunu tanımlamakta bile kolay kolay mutabık olunmadığını daha sonra gördüm... Ben de Seyhan ve Ceyhan ırmaklarının suladığı tüm bölgeleri Çukurova olarak kabul ettim... Daha somutlaştırmak için de, önemli yerleşim merkezlerini kerteriz aldım...

***

Kerterizim yerleşim merkezleri olunca, dikkatim de oralarda yoğunlaştı... Bir zaman önce, Mersin'in hiperaktif simge çocuğu Mirza Turgut'un "Çukurova'nın tarihini yazıyorum," demesi beni heyecanlandırdı... Yeni çıkan kitabı Göçler ve Mersin Tarihi'ni bu gözle okudum... 150 yıllık bir kent olan Mersin'in, geçmişinden ziyade bugününe yönelik bir bilançoyu yeğlemişti... Onlar da daha sonrasının tarihi haline gelecekti...

***

Peşinde koştuğum Çukurova'nın dününü ise, bir zaman önce bir konuşma için gittiğim Kozan'da buldum. Kozan, 10 bin yıllık alüvyonların beslediği Çukurova'nın yukarı kesiminde... Kozan'ın tarihi, Çukurova'nın da tarihi gibi... Asurlular... Medler... Persler... Selefkiler... Romalılar... Doğu Romalılar... Ardından Emeviler gelmiş... Abbasiler... Selçuklular... Bir ara Haçlılar... Sonra Kozan pinpon topu gibi kültürler arasında gidip gelmeye başlamış... Konya Selçukluları bölgeyi Haçlılardan geri almış... Bizanslılar ile Kilikya Ermeni Prensliği nüfuz savaşına girişmiş... Kozan Kilikya Prensliği'nin eline geçmiş... Ermenilerden Memluklara, Memluklardan Türkmenlere... Türkmenlerin Yüreğir koluna bağlı Ramazan Ailesi'ne... 1517 yılında Yavuz Sultan Selim'in Mısır seferi ertesinde Osmanlılar'ın olmuş... O zaman bu bölge Sis Bölgesi olarak anılırmış... Kozan onun bir parçasıymış.

***

Kozan'a baktığımızda Çukurova'nın sadece Türkiye'nin en büyük ve en bereketli ovası olmadığını, insanlık âleminin en birikimli köşelerinden de biri olduğunu anlıyorsunuz... Zaten ilçeyi çeviren ve kimisi hâlâ gizemini koruyan dört kale de bunu size hatırlatıyor... Osmanlılar döneminde, Sis Bölgesi'nde dördü Müslüman dördü de gayrimüslim sekiz mahalle varmış... Bugünkü Kozan, eskinin bu insanlık mirasına sahip çıkma bilincini çok parlatmış değil... 'Erken cumhuriyet' anlayışını yansıtır gibi durmakta...

***

Kozan geçmişini parlatmak yerine onun üstünü örtmeye hamle ederken, belediye başkanlığına mimar Kazım Özgan seçilmiş... Kazım Özgan'ın mimarlığının yanı sıra, daha önce büyük kentlerden birinin belediyesinde uzunca çalışmış olması, Kozan için bir şans olmuş... Siyasal kariyerinin ileride daha da parlayabileceğini sandığım Özgan, Çukurova'nın tarihsel derinliğine yakışır bir Kozan için kolları sıvamış... Kenti eskinin izinden giderek yeniden yaratmaya koyulmuş... Eski canlandıkça, Kozan da gençleşip dirileşmeye başlamış.

***